Swoboda działalności gospodarczej w Niemczech

W ramach Unii Europejskiej obowiązuje swoboda świadczenia usług i swoboda działalności gospodarczej. Wynikają one z art. 43 i 49 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską (TWE). Swoboda przedsiębiorczości obejmuje podejmowanie i wykonywanie działalności prowadzonej na własny rachunek, jak również zakładanie przedsiębiorstw i zarządzanie nimi. Natomiast świadczenie usług ma służyć swobodzie przepływu usług na terenie Jednolitego Rynku UE. Dlatego też polscy obywatele mogą prowadzić działalność gospodarczą na terenie wszystkich państw unii, w tym po jej zarejestrowaniu w Niemczech.

Niemcy wprowadziły okres przejściowy dla obywateli Polski na rynku pracy. W chwili obecnej Polacy nie mogą bez stosownego zezwolenia pracować na terenie Niemiec. Jednakże mogą oni podejmować i wykonywać działalność gospodarczą w Niemczech na podstawie przepisów prawnych obowiązujących w tym państwie.

Wybór formy prawnej

Najczęściej wybieraną przez Polaków formą prowadzenia działalności gospodarczej jest w Niemczech samozatrudnienie, a więc prowadzenie działalności gospodarczej przez osoby fizyczne na własny rachunek (Tätigkeit im eigenen Namen). Kolejnymi formami prawnymi prowadzenia działalności gospodarczej, które są dopuszczalne przez niemieckie ustawodawstwo są między innymi następujące spółki:

• spółka cywilna (GbR - Gesellschaft bürgerlichen Rechts)

• spółka jawna (oHG - offene Handelsgesellschaft)

• spółka komandytowa (KG - Kommanditgesellschaft)

• spółka z ograniczoną odpowiedzialnością (GmbH - Gesellschaft mit beschränkter Haftung)

Decydując się na wybór formy prawnej przedsiębiorstwa powinno szczegółowo zapoznać się z prawami i obowiązkami wynikającymi z właściwości danej formy prawnej. Różnie mogą przedstawiać się formalności związane z utworzeniem firmy, odpowiedzialnością (np. osobista, nieograniczona, proporcjonalnie do wkładów), udziałem w zysku czy wpisem do odpowiedniego rejestru handlowego (Handelsregister).

Należy zaznaczyć, iż u podstaw działania osoby fizycznej prowadzącej samodzielnie działalność gospodarczą leży stosunek prawny, który może być przykładowo oparty na umowie o dostawę dzieła wykonanego z materiału przyjmującego zamówienie (Werklieferungsvertrag) uregulowanej w § 651 BGB, na umowie o załatwienie sprawy np. z adwokatem (Geschäftsbesorgungsvetrag) uregulowanej w § 675 BGB lub na umowie zlecenia (Auftrag) uregulowanej w §§ od 662 do 674 BGB - niemieckiego kodeksu cywilnego (BGB - Bürgerliches Gesetzbuch).

Zgłoszenie samozatrudnienia do urzędu

Działalność na własny rachunek jest najczęściej spotykaną formą prowadzenia działalności gospodarczej przez osoby fizyczne. Aktem prawnym regulującym prowadzenie działalności gospodarczej w Niemczech jest ustawa o prowadzeniu działalności gospodarczej (GewO - Gewerbeordnung). Działalność ta jest prowadzona pod własnym imieniem i nazwiskiem. Wymaga ona zgłoszenia w odpowiednim urzędzie ds. gospodarczych (Gewerbeamt), właściwym dla miejsca siedziby przedsiębiorstwa. Zgłoszenie dokonywane jest na odpowiednim formularzu (Gewerbe-Anmeldung), dostępnym w urzędzie ds. gospodarczych. Do prowadzenia tej formy działalności nie jest wymagany żaden kapitał. Przedsiębiorstwo takie nie prowadzi pełnej księgowości i nie sporządza bilansu. Właściciel odpowiada osobiście całym swoim majątkiem za długi i zobowiązania prowadzonego przez siebie przedsiębiorstwa.

Następnie dopełniane są kolejne formalności, które dotyczą między innymi: urzędu statystycznego danego kraju związkowego, numeru identyfikacji podatkowej (Steuernummer) w urzędzie skarbowym (Finanzamt), kasy chorych, ubezpieczenia od nieszczęśliwych wypadków, a także w określonych przypadkach sądu rejestrowego.

Przede wszystkim należy sprawdzić czy do prowadzenia działalności gospodarczej wymagane jest uzyskanie odpowiedniego zezwolenia, które jest konieczne np. przy prowadzeniu usług gastronomicznych czy transportowych. Może się także okazać, iż należy dysponować określonymi kwalifikacjami zawodowymi np. przy usługach rzemieślniczych. Wówczas potrzebne będzie uzyskanie we właściwej izbie rzemieślniczej (Handwerkskammer) wpisu na listę rzemieślników. Wykonywanie działalności gospodarczej może być także uzależnione od uznania kwalifikacji zawodowych osób wykonujących wolne zawody.

Pozwolenie na pobyt

Osoby fizyczne prowadzące samodzielną działalność gospodarczą, zarejestrowaną na terenie Niemiec uzyskują prawo do swobodnego przemieszczania się i przebywania w tym państwie. Osobom tym przysługuje prawo do otrzymania pozwolenia na pobyt (Aufenthaltserlaubnis). Wniosek należy złożyć w odpowiednim urzędzie ds. cudzoziemców, w którym należy zaznaczyć, iż celem pobytu w Niemczech jest wykonywanie samodzielnej działalności gospodarczej.

Wynajem lokalu

Kolejnym elementem wymaganym do prowadzenia działalności gospodarczej w Niemczech jest dysponowanie lokalem, w którym prowadzona będzie nasza działalność. Dlatego też musimy dysponować na przykład umową najmu lokalu, która poddana będzie przepisom prawnym niemieckiego kodeksu cywilnego, określonych w §§ od 535 do 580a BGB. Podkreślenia wymaga fakt, iż dysponowanie lokalem stanowi jedną z niezbędnych przesłanek prowadzenia działalności gospodarczej we własnym imieniu i na własny rachunek. Wszystkie wymienione formalności stwarzają możliwość prowadzenia samodzielnej działalności gospodarczej w Niemczech i konkurowania na rynku unijnym z pozycji "niemieckiego" przedsiębiorcy. Nie należy jednak zapominać o terminowym opłacaniu wszelkich podatków i składek, wynikających ze stosownych ustaw, na równi z obywatelami niemieckimi.